Dit boek benadert de ethiek sterk vanuit de psychologie. Het zou volgens de flaptekst geschikt zijn voor studenten en professionals binnen de maatschappelijke en geestelijke gezondheidszorg, maar ook aan te bevelen zijn voor ieder die zin aan het samenleven wil geven. Dat is een brede doelgroep, waar coaches en supervisoren wellicht onder te scharen zijn. Zelf val ik ook duidelijk binnen de doelgroep, maar ik moet er meteen maar mee voor de draad komen: aanbevelen kan ik het boek niet.
Het thema en de opzet wekten mijn belangstelling. De auteur begint in hoofdstuk 1 met een bespreking van ethische waarden: autonomie, vrijheid, respect voor leven, zelfrespect en diverse andere. In 2 bespreekt hij dat mensen in verschillende mate gevoelig zijn voor deze waarden en onderscheidt (met Kohlberg) fasen in de morele ontwikkeling, gevolgd door (3) een uiteenzetting over de Socratische vraagmethode die licht wil werpen op motieven voor en gevolgen van het handelen. Hoofdstuk 4 gaat uitgebreid in op zeer uiteenlopende blokkades bij de morele ontwikkeling. De laatste, kortere hoofdstukken gaan respectievelijk in op wetten (die op waarden gebaseerde rechten van personen beschermen) en ethische (beroeps)codes, en op het ethisch leren denken en voelen.
Inderdaad, met deze opzet is niets mis. Het is ook wel zo dat hier en daar iets uit de tekst oplicht dat tot denken aanzet, maar dikwijls is dat kritisch denken: mij bracht dit boek voornamelijk verbijstering. De vaak onheldere boodschap wordt met overtuiging en aplomb gebracht, maar ik heb zelden een boek gelezen met zoveel on-zin, en dan bedoel ik zinnen waar geen touw aan vast te knopen is. Heel vaak zeer lange zinnen, met velerlei bijzinnen, die ontsporen en soms het tegengestelde zeggen van wat ze (kennelijk) willen beweren. En die beweringen zijn vaak bizar en zwart-wit, bijvoorbeeld hetgeen gezegd wordt over de arts-patiëntverhouding in de periode voor 1995 toen de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst nog niet van kracht was: ‘Artsen logen bij het leven’. “Opereren tegen zijn zin (die van de patiënt, nj) was zelfs mogelijk, zelfs tot amputatie van het hele onderlichaam’. - Het zou geen moeite kosten een uitgebreide bloemlezing te maken van stijl- en taalfouten, rariteiten soms: ‘huwelijkszwendelaars buiten partners uit en worden direct gedumpt wanneer niks meer te halen is’. Dit alles vind ik (ook) in hoge mate de uitgeverij aan te rekenen, die gezorgd heeft voor een prachtige boekomslag maar naliet de tekst te redigeren.
Het is zeker niet alleen aan de taal te wijten dat ik als lezer nauwelijks zicht krijg op wat de socratische methode inhoudt, wat nu precies een dilemma is en wat de betekenis van beroepscodes is. Maar een minimum aan tekstverzorging en een betere structurering had het allemaal wat minder erg gemaakt. Te vaak is de rode draad zoek of draaft de auteur door. Jammer van de op zich aardige opdrachten voor studenten die elk hoofdstuk afsluiten. Maar het zal inmiddels wel duidelijk zijn dat ik er geenszins voor pleit voor dit boek een plaats in te ruimen in de boekenkast van studenten of professionals van welke snit dan ook.
Nel Jagt - supervisor en docent maatschappelijk werk
